Paracetamol i metamizol obok niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) to kolejne najczęściej przyjmowane leki. Także dostępne bez recepty. Także dostępne niemal wszędzie. Czym różnią się od NLPZ? Kiedy je stosować, a kiedy unikać?

Paracetamol i metamizol to leki stosowane od wielu pokoleń. Paracetamol został odkryty w latach 70. XIX wieku. Podobnie metamizol dostępny jest w sprzedaży już od 100 lat. W dalszym ciągu są one jednak powszechnie używane i uznawane za skuteczne i bezpieczne.

Są to leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. W przeciwieństwie do NLPZ nie wykazują jednak silnego działania przeciwzapalnego, dlatego wskazania do ich stosowania mogą się nieco różnić.

Omówmy sobie zatem obie substancje.

Paracetamol

Kiedy stosować?

Paracetamol można stosować w przypadku bólu różnego pochodzenia i o różnej sile. Wykazuje on skuteczność o osób z m.in.:

• bólami głowy,
• bólami reumatycznymi,
• bólami stawów, mięśni i kości,
• bólami kręgosłupa,
• nerwobólami,
• bólami menstruacyjnymi,
• bólami zębów.

Jest on uznawany za bezpieczny lek dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Jak podawać?

Lek można przyjmować doustnie lub doodbytniczo. Dla osób dorosłych dawka jednorazowa to najczęściej 500 mg co 4 godziny. 

Może być ona wyższa w bólach długotrwałych (500-750 mg co 4-6 godzin) oraz w bólach nowotworowych (nawet do 10 mg na kg masy ciała). W takich przypadkach należy jednak zawsze stosować się do zaleceń lekarza, który dobierze odpowiednie dawkowanie.

Bez konsultacji z lekarzem nie stosować dłużej niż: 

• 10 dni w przypadku bólów, 
• 3 dni w przypadku gorączki, 
• 2 dni w okresie zakażenia.

Maksymalna dawka dobowa paracetamolu wynosi 4g. 

Należy pamiętać, że paracetamol jest składnikiem wielu różnych preparatów stosowanych w przeziębieniu! Do dawki dobowej należy wliczać lek przyjęty w każdej postaci w ostatnich 24 godzinach.

Działania uboczne

Stosowany krótkotrwale w odpowiednich dawkach zwykle nie powoduje nasilonych działań ubocznych. U niektórych pacjentów mogą pojawić się reakcje alergiczne, czy zaburzenia produkcji krwi, jednak objawy te występują rzadko (mniej niż u 1 na 1 000 pacjentów).

Przedawkowanie paracetamolu

Może ono wiązać się z poważnym uszkodzeniem wątroby i nerek. Takie ryzyko, nawet przy stosowaniu dawki mniejszej niż maksymalna, jeszcze szczególnie wysokie u pewnej grupy osób. Należą do nich osoby starsze, wyniszczone, niedożywione i odwodnione, osoby nadużywające alkohol oraz z już uszkodzonymi narządami. Niepokojące objawy przedawkowania mogą wystąpić w ciągu kilku, kilkunastu godzin, ale także nawet do 2-4 dni po przedawkowaniu. Do objawów przedawkowania należą:

• biegunka,
• nudności i wymioty,
• ogólne osłabienie i senność,
• nadmierna potliwość,
• bóle brzucha,
• żółtaczka.

W razie wystąpienia takich dolegliwości po przyjęciu dużej dawki paracetamolu należy pilnie zgłosić się do szpitala.

Metamizol

Kiedy stosować?

Metamizol jest wskazany u osób z bólem ostrym, po operacjach lub urazach. Ze względu na swoje działanie rozkurczowe jest skuteczny także w bólach kolkowych. 

W przypadku gorączki jego stosowanie zaleca się, gdy inne leki okazały się nieskuteczne lub przeciwwskazane.

Nie powinien być on natomiast stosowany przez osoby z niewydolnością wątroby lub nerek, ostrą porfirią wątrobową, a także u osób z chorobami układu krwiotwórczego.

Metamizolu nie powinny przyjmować również kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Jak podawać?

Najczęściej dostępny preparat to tabletki, jednak możliwe jest także przyjmowanie metamizolu w kroplach lub w postaci rozpuszczonego granulatu. Skuteczna dawka leku dla osób dorosłych to 500-1000 mg, przy czym 1000 mg to maksymalna dawka jednorazowa. Metamizol należy przyjmować co 6-8 godzin, ale nie częściej niż 4 razy na dobę.

Leczenie nie powinno trwać dłużej niż 3-5 dni

Działania uboczne

Podobnie jak paracetamol, metamizol stosowany w odpowiednich dawkach rzadko powoduje objawy uboczne. Może jednak wiązać się z wystąpieniem reakcji alergicznych (m.in.. pokrzywka, wysypka), obniżeniem ciśnienia tętniczego i zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi. W bardzo rzadkich przypadkach może także dojść do agranulocytozy, czyli obniżenia poziomu białych krwinek odpowiedzialnych za odporność. Ich brak zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych infekcji.

Łączenie różnych leków przeciwbólowych

W przypadku niezadowalającego efektu przeciwbólowego lekarz może zdecydować o stosowaniu kilku leków. Zwykle dobiera się wtedy substancje o różnym działaniu, dzięki czemu możliwe jest osiągnięcie wyższej skuteczności bez większego ryzyka działań ubocznych. Takie przyjmowanie leków powinno być jednak zawsze skonsultowane z lekarzem, gdyż niektóre leki mogą wzajemnie osłabiać lub nasilać swoje działania. W razie konieczności lekarz dobierze odpowiednie preparaty i dawki w celu zachowania jak największego bezpieczeństwa terapii.

Interakcje z innymi lekami

Paracetamolu nie należy łączyć z innymi lekami, które silnie wpływają na wątrobę (m.in. ryfampicyna, niektóre leki przeciwpadaczkowe, nasenne), ponieważ może to zwiększać ryzyko jej uszkodzenia. Ostrożność należy także zachować przy jednoczesnym stosowaniu z NLPZ ze względu na ryzyko uszkodzenia nerek.

Metamizol może nasilać toksyczne działanie metotreksatu (używanego m.in. w chorobie nowotworowej i białaczkach), a także zmniejszać stężenie cyklosporyny stosowanej u biorców przeszczepu.

Zarówno paracetamol, jak i metamizol mogą wpływać na siłę działania doustnych leków przeciwkrzepliwych.

Leki a alkohol

W przypadku obu leków picie alkoholu może znacząco zwiększyć ryzyko uszkodzenia wątroby. Z tego też powodu nie należy spożywać alkoholu w trakcie przyjmowania paracetamolu lub metamizolu!