Czy muzykoterapia działa? Czy leczenie przy użyciu muzyki może mieć pozytywny wpływ na Chorego, także przewlekle lub terminalnie? Okazuje się, że tak. W dzisiejszym artykule o tym, w których aspektach chorowania muzyka pomaga i jak to wykorzystać.

Pracowałem w Londynie jako pomoc pielęgniarska. Najniższy szczebel w medycznej hierarchii, ale i jedno z najważniejszych doświadczeń medycznych w moim życiu. To była praca wakacyjna, dla jednej z agencji pielęgniarskich – trochę szalona, bo pracuje się codziennie na innym oddziale. Gdzie rzucą.

Jeden z takich oddziałów znajdował się w szpitalu dla Pacjentów neurologicznych: Royal Hospital for Neuro-disability. Doskonale urządzona placówka, świetna opieka, mnóstwo pracy wkładanej przez personel w utrzymanie Pacjentów w jak najlepszym stanie. To tam pierwszy raz zetknąłem się z muzykoterapią prowadzoną regularnie, z rozmysłem.

Z tego artykułu dowiesz się:

1. Czym jest muzykoterapia a czym nie jest.
2. Jakie są plusy wynikające ze stosowania muzyki.
3. Czy można prowadzić terapię w domu?

Muzykoterapia

Muzyka jest częścią procesu leczenia i rehabilitacji. Pozwala zaspokajać różnorakie potrzeby Chorych, od emocjonalnych po fizyczne, od społecznych po te związane z komunikacją. W medycynie paliatywnej używana jest od ponad 30 lat. Badania pokazują, że obok masażu relaksacyjnego, to właśnie muzykoterapia jest najpopularniejszą metodą zwiększania komfortu Chorych.

Muzykoterapia to dziś studia, na które mogą uczęszczać magistrzy muzyki, ale także medycyny, psychologii czy rehabilitacji. Ważny jest kontakt terapeuty z Pacjentem, a zatem zdolności psychologiczne terapeuty mają wpływ na proces muzykoterapii. Warto wziąć to pod uwagę, jeśli próbujemy stosować terapię muzyką w domu.

Muzyka wyzwala emocje lub je koi, pozwala Chorym na odpoczynek i relaks lub odwrotnie – stymuluje ich (np. przez śpiew, grę czy taniec). Muzyka uspokajająca to zwykle utwory krótkie, o powolnym tempie, niezbyt głośne, z brakiem kontrastów dynamicznych i przewagą środkowego rejestru dźwięków, o płynnej melodii, regularne.

Muzyka pobudzająca ma zwykle szybkie tempo, o budowie klasycznej sonaty (zmienne, przeciwstawne tematy muzyczne), jest zróżnicowana melodycznie i rytmicznie.

Nie można zapomnieć jeszcze o muzyce stworzonej przez naturę (dźwięki przyrody). Utwory zawierają naturalne dźwięki przyrody (szum lasu, fal morskich, szmer strumienia,  śpiew ptaków, trzask ognia). Część Chorych dobrze reaguje na takie dźwięki i mogą one być dodatkowym urozmaiceniem sesji muzycznych.

Plusy muzykoterapii

Muzyka stosowana w procesie rehabilitacji działa na kilku płaszczyznach:

• fizycznej: kiedy Pacjent tańczy poprawia się koordynacja, sprawność ruchowa;
• komunikacyjnej: śpiew, zwłaszcza znanych dobrze piosenek, jest częścią procesu rehabilitacji w zaburzeniach mowy (np. po udarach), poprawia artykulację i odbudowuje zasób słownictwa,
• poznawczej: zarówno słuchanie jak i wykonywanie muzyki poprawia koncentrację,
• psychologicznej: muzyka jest sposobem wyrażania emocji, a więc pomaga Chorym w ich ekspresji.

Wśród Pacjentów chorych terminalnie muzyka ma udowodnione naukowo działanie relaksacyjne. Chorzy deklarują lepsze wyniki oceny jakości życia, jeśli słuchają muzyki, niż gdy jej nie słuchają.

W badaniach naukowych w sposób przekonujący nie udowodniono redukcji bólu poprzez stosowanie muzykoterapii. Nawet jednak cierpiący z powodu bólu Chorzy, jeśli brali udział w sesjach muzykoterapii, ostatecznie deklarowali mniejsze zmęczenie od Chorych nie poddawanych rehabilitacji muzyką. Deklarowali również wyższą jakość życia. Dlatego i tym Chorym muzykę się zaleca.

Muzyka oddziałuje na układ sercowo-naczyniowy: badania pokazują, iż poprawia ukrwienie obwodowe (np. lepiej ukrwione, cieplejsze są kończyny), zmniejsza częstość rytmu serca (w badaniach ze średnio 85 uderzeń na minutę przed sesją muzyczną do 75/min po sesji). Poprawia rzut serca (serce lepiej tłoczy krew), a także obniża ilość oddechów na minutę. Obniża także ciśnienie tętnicze krwi.

Muzykoterapia sprawdza się także u Pacjentów po udarach. Ich rehabilitacja polega na stymulowaniu układu nerwowego, szczególnie w pierwszych tygodniach po udarze. Badania dowiodły, że muzyka poprawia u tych Chorych pamięć i koncentrację.

Terapia muzyką w domu?

Większość ośrodków realizujących muzykoterapię prowadzi sesje grupowe, które są uzupełnianie sesjami indywidualnymi. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takie działania podejmować również w domu. Należy zwrócić jedynie uwagę na techniczne aspekty muzykoterapii:

1. Sesje muzykoterapii powinny być prowadzone regularnie. Tylko tak prowadzonej rehabilitacji przez muzykę można udowodnić skuteczne działanie. Włączenie muzyki raz nic nie da. Trzeba zachować regularność.
2. Im więcej sesji muzykoterapii tym, jak pokazują badania, lepsza jakość życia Chorych u kresu.
3. Nie ma czegoś takiego jak “muzyka uspokajająca” albo “muzyka pobudzająca”. Na każdego muzyka oddziałuje indywidualnie. Co więcej ten sam utwór jednego dnia może być dla nas wyciszający, a kolejnego odwrotnie – pobudzi nas. Jest to silnie związane z emocjami danej chwili.
4. Bez wątpienia warto wybierać utwory znane i lubiane, mózg jest do nich przyzwyczajony, akceptacja jest większa. Dobór muzyki powinien być indywidualny, uwzględniać przyzwyczajenia i prośby Chorego. Dobrze prowadzona profesjonalna muzykoterapia właśnie od poznania preferencji Pacjenta rozpoczyna cały proces rehabilitowania dźwiękiem.
5. Jeśli muzyka ma być tylko odbierana przez Chorego, zaleca się wybór muzyki klasycznej lub filmowej. Jeśli muzyka ma być także wykonywana przez Chorego (np. śpiewana) zaleca się przede wszystkim wybierać muzykę dobrze znaną.

Warto przeczytać:

Strona szpitala, gdzie pracowałem jako pomoc pielęgniarska. Jeden z lepszych ośrodków zajmujących się Chorymi na poważne schorzenia neurologiczne:

• https://www.rhn.org.uk/

Co badania naukowe mówią o muzykoterapii:

• https://www.termedia.pl/The-role-of-music-therapy-in-palliative-care,63,25244,1,1.html
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4671329/
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1142188/

Więcej artykułów o tym jak pomóc Bliskich Chorym w dziale „Narzędziownia umierania„.

Komentuj, pytaj!

Zapraszam do pozostawiania komentarzy pod tym tekstem. Na Twoje pytania postaram się odpowiedzieć bezpośrednio lub przygotuję artykuł na dany temat. W ten sposób możesz pomóc nie tylko sobie, ale i innym osobom mającym podobne problemy lub wątpliwości.